Peyami Safa’nın Neriman’ı Hangi Romanda? Cevap: Fatih-Harbiye
Bir gün edebiyat sınavında karşınıza “Peyami Safa’nın Neriman adlı karakteri hangi romanda yer alır?” diye bir soru çıkarsa, panik yapmaya hiç gerek yok. Çünkü bu sorunun cevabı aslında İstanbul’un tramvay hattı kadar nettir: Neriman, Peyami Safa’nın 1931’de yayımlanan Fatih-Harbiye romanının başkahramanıdır. İslam Ansiklopedisi+1
Ama mesele sadece “Neriman = Fatih-Harbiye” ezberinden ibaret değil. Çünkü Neriman, Türk edebiyatında yalnızca iki erkek arasında kalan bir genç kadın karakter değildir. Onun üzerinden Doğu-Batı çatışması, modernleşme arzusu, aile baskısı, aşk, kimlik arayışı, müzik zevki ve sosyal çevre değişimi gibi oldukça geniş meseleler tartışılır.
Üstelik Neriman’ın hikâyesine bugün bakınca insan ister istemez şunu düşünüyor: “Bir insan gerçekten başka bir hayatı mı istiyor, yoksa başkalarının gösterişli hayatına mı özeniyor?”
İşte romanı ilginç yapan soru tam olarak burada başlıyor.
Neriman Hangi Romanda? Önce Kısa ve Net Cevap
Arama motorlarında, sınavlarda, forumlarda ve edebiyat gruplarında en sık karşılaşılabilecek sorulardan biri şudur:
“Peyami Safa Neriman hangi romanda?”
Cevap:
Neriman, Peyami Safa’nın Fatih-Harbiye romanının başkahramanıdır.
Roman 1931 yılında yayımlanmıştır. Peyami Safa’nın kendi adıyla yayımladığı romanlar arasında yedinci sırada yer alan Fatih-Harbiye, yazarın Doğu-Batı meselesini en belirgin biçimde ele aldığı eserlerden biridir. TDV İslâm Ansiklopedisi de romanı aşk teması çevresinde Türkiye’deki Doğu-Batı çatışmasını işleyen bir eser olarak değerlendirir. İslam Ansiklopedisi+1
Romanın merkezinde Neriman, Şinasi ve Macit arasındaki ilişki bulunur. Neriman’ın yaşadığı değişim ise yalnızca romantik bir tercih değildir; aynı zamanda bir yaşam biçimi seçme meselesidir.
Yani Neriman’ın önündeki soru basitçe “Hangi erkeği seviyorum?” değildir.
Daha derindeki soru şudur:
“Nasıl bir insan olmak istiyorum?”
Bu nedenle Fatih-Harbiye, sadece aşk romanı diye okunursa biraz haksızlık edilmiş olur.
Neriman Kimdir? Kararsızlığın İçinde Kaybolan Bir Genç Kadın
Neriman, İstanbul’un Fatih semtinde yetişmiş genç bir kadındır. Şinasi ile çocukluktan gelen bir yakınlığı vardır. İkisi de Dârülelhan’da Türk musikisi eğitimi almaktadır. Ancak Neriman’ın hayatına Macit’in girmesiyle işler değişmeye başlar. İslam Ansiklopedisi
Macit, Neriman’ın gözünde farklı bir dünyanın temsilcisidir.
Beyoğlu, balolar, modern kıyafetler, Batılı yaşam biçimi ve daha gösterişli bir sosyal çevre Neriman’ın ilgisini çeker. Bir süre sonra kendi çevresine ve geçmişine karşı mesafe geliştirmeye başlar.
Burada Neriman’ı sadece “Batı’ya özenen kız” şeklinde etiketlemek kolaydır. Fakat biraz daha dikkatli bakıldığında karakterin psikolojisi bundan çok daha karmaşıktır.
Neriman aslında bir kimlik arayışı yaşamaktadır.
Bir tarafında çocukluğundan beri bildiği dünya vardır. Diğer tarafında ise yeni, parlak ve heyecan verici görünen bir dünya…
Bugün sosyal medyaya bakınca bunun çok da yabancı bir mesele olmadığını fark etmek mümkün. Bir insan Instagram’da gördüğü hayatları kendi hayatıyla karşılaştırırken nasıl “Benim hayatım neden böyle değil?” diye düşünebiliyorsa Neriman da kendi döneminin sosyal vitrinlerine bakarak benzer bir huzursuzluk yaşamaktadır.
Tek fark, Neriman’ın algoritması yoktur.
Onun algoritması Beyoğlu’dur.
Fatih ve Harbiye Neden Bu Kadar Önemli?
Romanın adı bile bize ipucu verir: Fatih-Harbiye.
Buradaki iki semt yalnızca İstanbul’daki iki coğrafi bölge değildir. Roman boyunca iki farklı yaşam anlayışının sembolü haline gelir.
Fatih, Neriman’ın yetiştiği çevreyi, geleneksel değerleri ve Doğu kültürünü çağrıştırırken; Harbiye ve Beyoğlu çevresi, modernleşme ve Batılı yaşam biçiminin cazibesini temsil eder. İslam Ansiklopedisi+1
Üstelik bu karşıtlık sadece insanların konuşmalarıyla verilmez.
Roman boyunca konak-apartman, sokak-cadde, kahvehane-pastahane, hacıyâğı-parfüm ve Doğu-Batı musikisi gibi karşılaştırmalar yapılır. İslam Ansiklopedisi
Yani Peyami Safa adeta İstanbul’un semtlerini karakterlere dönüştürür.
Bu açıdan bakıldığında tramvay da sıradan bir ulaşım aracı olmaktan çıkar.
Tramvay, Neriman’ın iki dünya arasında gidip gelmesinin sembolü haline gelir.
Bugün bunu biraz mizahla düşünürsek, Neriman’ın ulaşım kartı aslında “Doğu mu Batı mı?” seçenekleri arasında sürekli geçiş yapan bir kimlik kartı gibidir.
Şinasi ve Macit: İki Erkek, İki Farklı Dünya
Romanın erkek karakterleri de Neriman’ın yaşadığı çatışmayı görünür hale getirir.
Şinasi, Neriman’ın çocukluğundan beri tanıdığı, geleneksel değerlerle bağlantılı, daha sakin ve güvenilir bir karakterdir.
Macit ise modern, alafranga yaşam tarzını temsil eden, daha gösterişli ve cazibeli bir figürdür. İslam Ansiklopedisi
Burada erkek karakterlere “biri iyi, biri kötü” şeklinde yaklaşmak fazla yüzeysel olur.
Şinasi daha çok çözüm arayan, olayları kontrol altına almaya çalışan bir profile yakındır. Neriman’ın değişimini fark eder ve onu kaybetmemek için ne yapılabileceğini düşünür. Ferit ile birlikte çözüm araması da bu tarafını güçlendirir.
Macit ise Neriman’a farklı bir hayatın kapısını açan kişidir. Onun çekiciliği yalnızca karakterinden değil, temsil ettiği dünyanın yeniliğinden kaynaklanır.
Kadın karakter tarafında ise Neriman’ın yaşadığı duygusal ve ilişkisel süreç daha belirgindir.
Bu noktada “erkekler mantıklı, kadınlar duygusal” gibi eski ve kolay klişelere sığınmak doğru olmaz. Çünkü romanın asıl ilginç tarafı karakterlerin cinsiyetlerinden ziyade farklı karar verme biçimlerini göstermesidir.
Şinasi daha stratejik davranırken Neriman sosyal ilişkilerin, aidiyetin ve duygusal bağların etkisini daha yoğun yaşar. Fakat Neriman pasif değildir. Tam tersine, kendi hayatının ne olması gerektiği konusunda ciddi bir iç hesaplaşma gerçekleştirir.
Bu nedenle karakterleri “erkekler böyle, kadınlar şöyle” diye okumak yerine, farklı insanların belirsizlik karşısında farklı karar mekanizmaları geliştirmesi üzerinden okumak daha anlamlıdır.
Neriman’ın En Büyük Rakibi Macit mi, Yoksa Kendi Hayali mi?
Bence romanın en düşündürücü taraflarından biri burada ortaya çıkıyor.
Neriman’ın karşısında gerçekten Macit mi vardır?
Yoksa Neriman’ın zihninde oluşturduğu “mükemmel hayat” fikri mi?
Çünkü Macit’in temsil ettiği hayat, Neriman’a başta kusursuz görünür. Fakat insan bir hayatın dış görünüşüne bakarak onun gerçekten mutlu olup olmadığını anlayabilir mi?
Bu soru bugün hâlâ fazlasıyla güncel.
Bir kişinin lüks bir restoranda yemek yemesi onun mutlu olduğunu gösterir mi?
Şık giyinmesi huzurlu olduğu anlamına gelir mi?
Yabancı müzik dinlemesi kendi kültürünü reddettiği anlamına gelir mi?
Ya da geleneksel bir hayat sürmesi modern düşüncelere kapalı olduğunu mu gösterir?
Elbette hayır.
Zaten Fatih-Harbiye'yi yalnızca “Doğu iyidir, Batı kötüdür” şeklinde okumak da romanın bütün tartışmasını gereksiz yere basitleştirir. Peyami Safa’nın asıl üzerinde durduğu nokta, yanlış ve yüzeysel Batılılaşma anlayışıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi de eseri yanlış anlaşılan Batılılaşmanın genç nesiller üzerindeki etkileri bağlamında değerlendirir. İslam Ansiklopedisi
Bir gün edebiyat sınavında karşınıza “Peyami Safa’nın Neriman adlı karakteri hangi romanda yer alır?” diye bir soru çıkarsa, panik yapmaya hiç gerek yok. Çünkü bu sorunun cevabı aslında İstanbul’un tramvay hattı kadar nettir: Neriman, Peyami Safa’nın 1931’de yayımlanan Fatih-Harbiye romanının başkahramanıdır. İslam Ansiklopedisi+1
Ama mesele sadece “Neriman = Fatih-Harbiye” ezberinden ibaret değil. Çünkü Neriman, Türk edebiyatında yalnızca iki erkek arasında kalan bir genç kadın karakter değildir. Onun üzerinden Doğu-Batı çatışması, modernleşme arzusu, aile baskısı, aşk, kimlik arayışı, müzik zevki ve sosyal çevre değişimi gibi oldukça geniş meseleler tartışılır.
Üstelik Neriman’ın hikâyesine bugün bakınca insan ister istemez şunu düşünüyor: “Bir insan gerçekten başka bir hayatı mı istiyor, yoksa başkalarının gösterişli hayatına mı özeniyor?”
İşte romanı ilginç yapan soru tam olarak burada başlıyor.
Neriman Hangi Romanda? Önce Kısa ve Net Cevap
Arama motorlarında, sınavlarda, forumlarda ve edebiyat gruplarında en sık karşılaşılabilecek sorulardan biri şudur:
“Peyami Safa Neriman hangi romanda?”
Cevap:
Neriman, Peyami Safa’nın Fatih-Harbiye romanının başkahramanıdır.
Roman 1931 yılında yayımlanmıştır. Peyami Safa’nın kendi adıyla yayımladığı romanlar arasında yedinci sırada yer alan Fatih-Harbiye, yazarın Doğu-Batı meselesini en belirgin biçimde ele aldığı eserlerden biridir. TDV İslâm Ansiklopedisi de romanı aşk teması çevresinde Türkiye’deki Doğu-Batı çatışmasını işleyen bir eser olarak değerlendirir. İslam Ansiklopedisi+1
Romanın merkezinde Neriman, Şinasi ve Macit arasındaki ilişki bulunur. Neriman’ın yaşadığı değişim ise yalnızca romantik bir tercih değildir; aynı zamanda bir yaşam biçimi seçme meselesidir.
Yani Neriman’ın önündeki soru basitçe “Hangi erkeği seviyorum?” değildir.
Daha derindeki soru şudur:
“Nasıl bir insan olmak istiyorum?”
Bu nedenle Fatih-Harbiye, sadece aşk romanı diye okunursa biraz haksızlık edilmiş olur.
Neriman Kimdir? Kararsızlığın İçinde Kaybolan Bir Genç Kadın
Neriman, İstanbul’un Fatih semtinde yetişmiş genç bir kadındır. Şinasi ile çocukluktan gelen bir yakınlığı vardır. İkisi de Dârülelhan’da Türk musikisi eğitimi almaktadır. Ancak Neriman’ın hayatına Macit’in girmesiyle işler değişmeye başlar. İslam Ansiklopedisi
Macit, Neriman’ın gözünde farklı bir dünyanın temsilcisidir.
Beyoğlu, balolar, modern kıyafetler, Batılı yaşam biçimi ve daha gösterişli bir sosyal çevre Neriman’ın ilgisini çeker. Bir süre sonra kendi çevresine ve geçmişine karşı mesafe geliştirmeye başlar.
Burada Neriman’ı sadece “Batı’ya özenen kız” şeklinde etiketlemek kolaydır. Fakat biraz daha dikkatli bakıldığında karakterin psikolojisi bundan çok daha karmaşıktır.
Neriman aslında bir kimlik arayışı yaşamaktadır.
Bir tarafında çocukluğundan beri bildiği dünya vardır. Diğer tarafında ise yeni, parlak ve heyecan verici görünen bir dünya…
Bugün sosyal medyaya bakınca bunun çok da yabancı bir mesele olmadığını fark etmek mümkün. Bir insan Instagram’da gördüğü hayatları kendi hayatıyla karşılaştırırken nasıl “Benim hayatım neden böyle değil?” diye düşünebiliyorsa Neriman da kendi döneminin sosyal vitrinlerine bakarak benzer bir huzursuzluk yaşamaktadır.
Tek fark, Neriman’ın algoritması yoktur.
Onun algoritması Beyoğlu’dur.
Fatih ve Harbiye Neden Bu Kadar Önemli?
Romanın adı bile bize ipucu verir: Fatih-Harbiye.
Buradaki iki semt yalnızca İstanbul’daki iki coğrafi bölge değildir. Roman boyunca iki farklı yaşam anlayışının sembolü haline gelir.
Fatih, Neriman’ın yetiştiği çevreyi, geleneksel değerleri ve Doğu kültürünü çağrıştırırken; Harbiye ve Beyoğlu çevresi, modernleşme ve Batılı yaşam biçiminin cazibesini temsil eder. İslam Ansiklopedisi+1
Üstelik bu karşıtlık sadece insanların konuşmalarıyla verilmez.
Roman boyunca konak-apartman, sokak-cadde, kahvehane-pastahane, hacıyâğı-parfüm ve Doğu-Batı musikisi gibi karşılaştırmalar yapılır. İslam Ansiklopedisi
Yani Peyami Safa adeta İstanbul’un semtlerini karakterlere dönüştürür.
Bu açıdan bakıldığında tramvay da sıradan bir ulaşım aracı olmaktan çıkar.
Tramvay, Neriman’ın iki dünya arasında gidip gelmesinin sembolü haline gelir.
Bugün bunu biraz mizahla düşünürsek, Neriman’ın ulaşım kartı aslında “Doğu mu Batı mı?” seçenekleri arasında sürekli geçiş yapan bir kimlik kartı gibidir.
Şinasi ve Macit: İki Erkek, İki Farklı Dünya
Romanın erkek karakterleri de Neriman’ın yaşadığı çatışmayı görünür hale getirir.
Şinasi, Neriman’ın çocukluğundan beri tanıdığı, geleneksel değerlerle bağlantılı, daha sakin ve güvenilir bir karakterdir.
Macit ise modern, alafranga yaşam tarzını temsil eden, daha gösterişli ve cazibeli bir figürdür. İslam Ansiklopedisi
Burada erkek karakterlere “biri iyi, biri kötü” şeklinde yaklaşmak fazla yüzeysel olur.
Şinasi daha çok çözüm arayan, olayları kontrol altına almaya çalışan bir profile yakındır. Neriman’ın değişimini fark eder ve onu kaybetmemek için ne yapılabileceğini düşünür. Ferit ile birlikte çözüm araması da bu tarafını güçlendirir.
Macit ise Neriman’a farklı bir hayatın kapısını açan kişidir. Onun çekiciliği yalnızca karakterinden değil, temsil ettiği dünyanın yeniliğinden kaynaklanır.
Kadın karakter tarafında ise Neriman’ın yaşadığı duygusal ve ilişkisel süreç daha belirgindir.
Bu noktada “erkekler mantıklı, kadınlar duygusal” gibi eski ve kolay klişelere sığınmak doğru olmaz. Çünkü romanın asıl ilginç tarafı karakterlerin cinsiyetlerinden ziyade farklı karar verme biçimlerini göstermesidir.
Şinasi daha stratejik davranırken Neriman sosyal ilişkilerin, aidiyetin ve duygusal bağların etkisini daha yoğun yaşar. Fakat Neriman pasif değildir. Tam tersine, kendi hayatının ne olması gerektiği konusunda ciddi bir iç hesaplaşma gerçekleştirir.
Bu nedenle karakterleri “erkekler böyle, kadınlar şöyle” diye okumak yerine, farklı insanların belirsizlik karşısında farklı karar mekanizmaları geliştirmesi üzerinden okumak daha anlamlıdır.
Neriman’ın En Büyük Rakibi Macit mi, Yoksa Kendi Hayali mi?
Bence romanın en düşündürücü taraflarından biri burada ortaya çıkıyor.
Neriman’ın karşısında gerçekten Macit mi vardır?
Yoksa Neriman’ın zihninde oluşturduğu “mükemmel hayat” fikri mi?
Çünkü Macit’in temsil ettiği hayat, Neriman’a başta kusursuz görünür. Fakat insan bir hayatın dış görünüşüne bakarak onun gerçekten mutlu olup olmadığını anlayabilir mi?
Bu soru bugün hâlâ fazlasıyla güncel.
Bir kişinin lüks bir restoranda yemek yemesi onun mutlu olduğunu gösterir mi?
Şık giyinmesi huzurlu olduğu anlamına gelir mi?
Yabancı müzik dinlemesi kendi kültürünü reddettiği anlamına gelir mi?
Ya da geleneksel bir hayat sürmesi modern düşüncelere kapalı olduğunu mu gösterir?
Elbette hayır.
Zaten Fatih-Harbiye'yi yalnızca “Doğu iyidir, Batı kötüdür” şeklinde okumak da romanın bütün tartışmasını gereksiz yere basitleştirir. Peyami Safa’nın asıl üzerinde durduğu nokta, yanlış ve yüzeysel Batılılaşma anlayışıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi de eseri yanlış anlaşılan Batılılaşmanın genç nesiller üzerindeki etkileri bağlamında değerlendirir. İslam Ansiklopedisi